Aile Hukukundan Doğan Uyuşmazlıkların Arabuluculuğuna Elverişliliği – Mehtap Şahin Altıntaş

Özel hukuka ilişkin uyuşmazlıklarda devlet yargısına başvurmak yüzyıllardır devam eden tarihsel ve toplumsal bir kökene dayanmaktadır. Devlet yargısı ile kesin ve bağlayıcı kararlar ihdas edilmesinin yanı sıra bu kararların devlet otoritesine dayalı yaptırım gücüne sahip olması yargılama taraflarına hukukî güvenlik vadetmektedir. Devlet yargısı bu yönüyle uyuşmazlıkların çözümünde tartışmasız üstünlüğe sahiptir. Bununla birlikte yargı yoluna başvurmanın istenmeyen bazı sonuçları da bulunmaktadır. Artan iş yükü nedeniyle yargılama süreçlerinin uzaması, husumete dayalı yargılamanın taraflar arasında dostane ilişkilerin tesisine engel olması ve kararların yargılama makamlarınca verildiği bu süreçte tarafların sürece müdahale olanağının sınırlı olması gibi hususlar ilk akla gelen olumsuzluklar arasındadır. Bu olumsuzluklar nedeniyle alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerine duyulan ihtiyacın belirginleşmesi ile birlikte arabuluculuk uygulaması hukukun farklı mecralarında yaygınlaşmaya başlamıştır. Bilhassa aile hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıkların taşıdığı bazı özellikler nedeniyle arabuluculuk yönteminin avantajları yadsınamamaktadır. Zira aile arabuluculuğu, birçok avantajı ile yargı sürecinde ortaya çıkan olası olumsuz sonuçları azaltma potansiyeline sahiptir. Örneğin istisnai bazı durumlar dışında aleniyetin esas olduğu devlet yargısının aksine arabuluculuk sürecinde paylaşılan bilgi ve belgelerin gizliliğe tabi olması; sürecin tarafların beklenti ve ihtiyaçları doğrultusunda yürütülerek nihaî kararın taraflarca verilmesi; arabuluculuk sürecinin devlet yargısının aksine çok daha hızlı sonuçlanması, yıllar süren husumete dayalı yargı yolu yerine uzlaşmaya dayalı bir sürecin etkili olması gibi faktörler aile arabuluculuğun avantajları arasındadır. Öte yandan, diğer özel hukuk uyuşmazlıklarından farklı olarak, soybağı, velâyet ve mal paylaşımı gibi konuları içeren aile hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıklar, kamu düzeni ile yakından ilgili olduğu için sınırlı bir uygulama alanına sahiptir. Bu sınırlı uygulama alanına rağmen aile arabuluculuğu, aile hukukundan kaynaklanan birçok uyuşmazlık türü için uygun çözümler sunabilmektedir. Bu çalışmada, aile arabuluculuğu kavramı, aile hukukundan doğan uyuşmazlıkların türleri üzerinden detaylıca ele alınmaktadır.